Döküm sektörü, metal üretimi ve şekillendirilmesi sırasında bir dizi teknik zorluğun üstesinden gelmeyi gerektirir. Bu süreçte, kalıplarda oluşan gazların ve havanın doğru şekilde yönetilmesi, kaliteli ve hatasız döküm ürünleri elde etmek için kritik öneme sahiptir. Bu yönetim, üç ana unsura dayanmaktadır: çıkış, havalandırma ve suport.
Çıkış, kalıplarda oluşan gazların ve havanın dışarı atılmasını sağlar; havalandırma ise gazların dışarıya atılmasına yardımcı olur. Suport ise, döküm sırasında ergimiş metal banyosunun yüksek sıcaklıklarına dayanabilen ve maçayı taşıyabilen sistemdir. Bu üç unsur, döküm sürecinin başarılı olabilmesi için birbirini tamamlayan öğelerdir.
Çıkış
Döküm sırasında kalıpta meydana gelen gazların ve havanın çıkmasını sağlar. Ayrıca döküm sırasında bu kısımda meydana gelen akış sebebiyle ergimiş metal banyosunun havalanmasını sağlar.
Döküm parçanın en üst noktasında ve kalıp içinde meydana gelen gazların ve toplanan havanın rahatça dışarı atılacağı pozisyonda olmalıdır.
Ölçüleri, döküm ölçülerine ve kalınlığına bağlıdır. Genel olarak 15 mm.’ den küçüktür ve öyle bir ölçüde olmalıdır ki, kırıldığı zaman altından kaba bir doku veya çekme boşluğu çıkmamalıdır.
Havalandırma
Kalıp içinde meydana gelen ve toplanan, aynı zamanda çıkış ile dışarı atılamayan gazların kalıp dışına atılması için kullanılır. Yere kalıplamada kalıbın alt kısmında ve maçadan meydana gelen gazların kalıp dışına atılmasına özellikle dikkat edilmelidir.
Suport
Suport ergimiş metal banyosunun yüksek sıcaklıklarında dayanıklılığını kaybetmemeli ve maçayı taşımalıdır.
İstenen pozisyonda metal katılaşana kadar maçayı taşımalı ve sonunda tamamen eriyerek metal içinde kaybolmalıdır.
Maça üzerinde pas kesinlikle olmamalı ve yüksek saflıkta kalay ile kaplanmalıdır. Ayrıca tamamen eridikten sonra döküm boşluğu bırakmamalıdır. Kullanırken aşağıdaki noktalara dikkat edilmelidir.
- İşlenecek yüzeylerde mümkün olduğu kadar kullanılmamalıdır.
- Mümkün olduğu kadar basınç testlerinin yapıldığı bölgelerde kullanılmamalıdır.
- Özellikle iç kısımlarda geçişlere yakın yerlerde kullanılmamalıdır.
İç kısma yerleştirilen borular
Küçük içten yanmalı motorların krank muhafazası (karter)’da görüldüğü gibi; çapın büyük bir bölümünde iç kısımda kalır. Döküm sırasında termik tesislerle boru kolaylıkla eğrilebilir. Bu iç kısma konan borularda ergimiş metal ile tamamen erimez veya mevzii şekilde erimeler olabilir. Bu durumda aşağıdaki tedbirlerin alınması uygun olacaktır.
- Borunun banyonun ısısı ile erimemesinden kaçınılmalıdır. Borunun 3~3,5 katı miktarında döküm kalınlığı boruyu bütünüyle sarmalıdır.
- Tamamen erimesi en iyi şekildir. Borunun dışındaki döküm kalınlığını arttırmak, boruyu ön ısıtmaya tabi tutmak, suport gibi mutlaka kalay ile kaplamak, döküm sıcaklığını arttırmak, üst kısmına vida açmak alınacak tedbirlerdendir.
Dökümde çıkış, havalandırma ve suport sistemlerinin verimliliği, kalıpların yapısal tasarımıyla doğrudan ilişkilidir. Çıkış ve havalandırma sistemlerinin yeterli kapasiteye sahip olması, döküm sırasında gaz birikiminin önüne geçer, bu da metalin iç yapısındaki kusurları engeller.
Ayrıca, uygun havalandırma, kalıptaki sıcaklık dengesini sağlar, bu da homojen bir katılaşma süreci yaratır. Suport tasarımı ise, metalin doğru şekilde dökülmesini ve taşınmasını sağlamak için kritik bir faktördür. Suportun dayanıklılığı, yüksek sıcaklıklara karşı gösterdiği dirençle doğru orantılıdır ve dökümde kaliteyi artırmak için özel alaşımlar ve tasarımlar kullanılabilir.
Döküm sektöründe çıkış, havalandırma ve suport unsurları, hem güvenli hem de verimli bir üretim süreci için hayati öneme sahiptir. Çıkış, gazların ve havanın kalıptan dışarı atılmasını sağlarken, havalandırma bu gazların düzgün bir şekilde dışarıya atılmasına imkan tanır. Suport ise, kalıpların dayanıklılığını arttırarak ergimiş metalin yüksek sıcaklıklarına karşı direnç sağlar.
Bu unsurların doğru şekilde tasarlanması ve uygulanması, dökümde kaliteyi artırmak, hata oranını azaltmak ve üretim verimliliğini yükseltmek adına büyük önem taşır.
